Een cactus die bruin wordt, heeft meestal te maken met te veel water, zonverbranding of een schimmel- of rotprobleem. De kleur en plek van de bruine verkleuring vertellen je veel over de oorzaak. Bruin aan de basis wijst vrijwel altijd op wortelrot of stamrot door overmatig gieten. Bruin aan de bovenkant of zijkanten ontstaat vaker door te veel directe zon of een fysieke beschadiging.
Hieronder zie je per soort bruinkleuring wat er aan de hand is en wat je kunt doen.
Bruine basis: waarschijnlijk wortelrot
Wortelrot is de meest voorkomende reden dat een cactus bruin wordt aan de onderkant. Het gebeurt wanneer de grond te lang nat blijft. Cactussen komen van droge gebieden en kunnen slecht tegen langdurig vocht rond de wortels. De schimmel die dan ontstaat, tast eerst de wortels aan en werkt zich omhoog naar de basis van de stam. Je herkent het aan een zachte, soms waterige bruine plek onderaan de cactus. De rest van de plant kan er nog gezond uitzien, terwijl het rot al diep zit.
Wat kun je doen? Haal de cactus uit de pot en bekijk de wortels. Zijn ze bruin en zacht (in plaats van wit of lichtbeige en stevig), dan zijn ze aangetast. Snijd alle rotte delen weg met een schoon, scherp mes. Laat de plant daarna een paar dagen drogen op een droge plek, buiten de aarde. Plant hem daarna opnieuw in verse, goed doorlatende cactusgrond. Gebruik een pot met een gat in de bodem zodat water kan weglopen.
Cactus wordt bruin aan de bovenkant of zijkant
Bruinkleuring aan de bovenkant of aan één kant van de cactus is vaak zonverbranding. Dit klinkt raar bij een woestijnplant, maar zelfs cactussen kunnen verbranden als ze plotseling in de felle middagzon komen te staan. Dit gebeurt veel als je een cactus in het voorjaar ineens van binnen naar buiten verplaatst, of als hij van een schaduwplek naar een zonnige vensterbank verhuist. De verkleuring is dan droog, bruin of lichtgeel en bevindt zich aan de kant die het meeste zon krijgt.
Verbranding geneest niet meer. De bruine plek blijft, maar groeit niet verder als je de situatie aanpast. Zet de plant op een plek met indirect licht of gewend hem geleidelijk aan meer zon door hem elke dag een uur langer bloot te stellen.
Bruine, kurkleurige plekken: kurk of littekens
Soms is een bruine plek op een cactus gewoon veroudering. Oudere cactussen vormen van onderaf bruine, kurkleurige schors. Dit is normaal en heet “verkorking” of kurking. De plant beschermt zo de basis van zijn stam, vergelijkbaar met de schors van een boom. Dit is geen ziekte en vraagt geen actie. Je ziet het vrijwel altijd aan de onderkant van de plant, en de bruine laag voelt hard en droog aan, niet zacht.
Jonge bruine vlekken midden op de stam die hard en droog aanvoelen, kunnen ook wijzen op een beschadiging door een stoot of krabbel. Een cactus herstelt die plekken niet, maar ze worden ook niet erger.
Bruine vlekken met vochtige of sponsachtige structuur: schimmel of bacteriën
Als de bruine plek zacht, nat of ruikend is en niet aan de basis zit, kan er een bacteriële of schimmelinfectie in het spel zijn. Dit kan binnenkomen via een wond, een insectenplaag of een beschadigde plek. Cactusoogkever of cochenilleluis kunnen ook verkleuring veroorzaken; controleer of je kleine insecten of witte wattige plukjes ziet.
Snijd de aangetaste plek weg tot je gezond groen of wit weefsel ziet. Behandel de snijwond met actieve houtskool of zwavel om verdere infectie te voorkomen. Als de aantasting groot is of de stam doormidden dreigt te gaan, is de kans op herstel klein.
De meest gemaakte fout: te veel en te vaak gieten
Bijna alle gevallen waarin een cactus bruin wordt, zijn terug te voeren op te veel water. Een cactus in een gemiddeld Nederlands huis heeft in de zomer genoeg aan water eens per twee tot drie weken. In de winter mag dat zelfs eens per vier tot zes weken of minder zijn. Gebruik altijd goed doorlatende cactusgrond en nooit een pot zonder afvoergat. Laat de grond volledig uitdrogen tussen twee beurten door.
Controleer je gietschema als je cactus bruin wordt en ga altijd eerst na of de grond nog vochtig is voordat je water geeft. Steek je vinger een centimeter of twee in de grond: voelt die nog vochtig, wacht dan nog een paar dagen.
Een bruine cactus is dus niet automatisch verloren. Kijk waar de verkleuring zit, voel of de plek hard of zacht is, en controleer de wortels als je twijfelt. Wortelrot vereist snelle actie, verbranding en kurking zijn onschadelijk. Met de juiste aanpak overleeft de meeste cactussen een bruine periode.
